Chẩn đoán bướu xương có khó không?

Nhiều bệnh lý của xương có biểu hiện rất giống nhau. Ví dụ: bướu xương lành tính, ung thư xương nguyên phát, ung thư từ cơ quan khác di căn đến xương, viêm xương, lao xương, nang xương, gãy xương, hoại tử xương, loạn sản xơ xương. Chỉ dựa vào triệu chứng đau hay phim X-Quang thường chưa đủ để kết luận. Do đó, bác sĩ sẽ kết hợp hỏi bệnh, khám lâm sàng, hình ảnh học, xét nghiệm, và sinh thiết khi cần.

Nguyên tắc trong chẩn đoán bướu xương

Khám lâm sàng, hình ảnh học, giải phẫu bệnh cho chẩn đoán cuối cùng, ba yếu tố này phải phù hợp với nhau. Nếu không phù hợp, bác sĩ sẽ xem xét đánh giá lại trước khi quyết định điều trị như: đau từ khi nào? Đau liên tục hay từng cơn? Có đau về đêm không? Có chấn thương trước đó không? Khối u xuất hiện bao lâu? Có lớn nhanh không? Có sốt? Có sụt cân? Gia đình có ai mắc ung thư không? Đã từng xạ trị? Đã từng điều trị nơi khác? Mỗi thông tin đều có giá trị. Một khối bướu lớn rất nhanh trong vài tuần ở thanh thiếu niên sẽ gợi ý khác hoàn toàn so với một khối bướu phát triển chậm trong nhiều năm ở người trưởng thành.

Thăm khám: sờ khối bướu, kiểm tra kích thước khối bướu, vị trí bướu (đầu trên xương đùi, đầu dưới xương đùi, đầu trên xương chày, xương cánh tay xương chậu, cột sống…) một số loại bướu có xu hướng xuất hiện ở những vị trí đặc trưng.

– Độ cứng: Khối bướu có thể mềm, chắc, cứng như xương.

– Khả năng di động: Khối bướu dính vào xương? dính vào da? hay di động? Thông tin này giúp định hướng nguồn gốc tổn thương.

– Đánh giá thần kinh và mạch máu, vận động, sức cơ, điều này đặc biệt quan trọng khi lên kế hoạch điều trị.

X-Quang – bước đầu tiên và quan trọng nhất

Thực tế, X-Quang thường quy vẫn là bước đầu tiên và rất quan trọng, một phim X-Quang tốt có thể cung cấp rất nhiều thông tin.

X-Quang cho biết điều gì?

X-Quang sẽ đánh giá vị trí tổn thương, kích thước, giới hạn rõ hay không? có phá hủy xương không? có tạo xương mới không? có phản ứng màng xương không? có gãy xương bệnh lý không?. Đôi khi, chỉ với X-Quang bác sĩ đã có thể định hướng khá chính xác loại tổn thương.

Dấu hiệu gợi ý bướu lành tính

Thường có bờ rõ, phát triển chậm, vỏ xương còn nguyên, ít phá hủy xương

Ví dụ: osteochondroma, enchondroma, bướu nang xương.

Dấu hiệu gợi ý u ác tính

Bờ không rõ phá hủy xương vỏ xương bị thủng khối mô mềm phản ứng màng xương bất thường. Tuy nhiên, không thể chỉ dựa vào X-Quang để kết luận ung thư.

Các bác sĩ Trung tâm Chấn thương chỉnh hình Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ phẫu thuật trường hợp bướu xương

CTScan dùng khi nào?

CTScan rất tốt để đánh giá cấu trúc xương lớp vỏ xương vôi hóa tổn thương vùng chậu cột sống xương phức tạp. Ngoài ra, CTScan ngực thường được chỉ định trong đánh giá giai đoạn của một số ung thư xương vì phổi là vị trí di căn thường gặp.

MRI – hình ảnh học quan trọng nhất trước phẫu thuật

Nếu X-Quang giúp phát hiện tổn thương, thì MRI giúp đánh giá kích thước bướu lan trong tủy xương mô mềm thần kinh mạch máu khớp nhiều ổ tổn thương trong cùng một xương, MRI rất quan trọng trước sinh thiết phẫu thuật.

MRI cho biết kích thước bướu, xâm lấn các cơ quan lân cận, đây là cơ sở để lập kế hoạch bảo tồn chi hay phải cắt đoạn xương tái tạo, phương pháp tái tạo như thế nào.

Khi nào cần đến PET CT?

PET CT thường được sử dụng đánh giá giai đoạn ung thư nghi ngờ di căn theo dõi sau điều trị, đánh giá đáp ứng hóa trị ở một số trường hợp, không phải mọi bướu xương đều cần PET CT.

Xạ hình xương: phát hiện nhiều tổn thương xương tìm tổn thương di căn đánh giá toàn bộ hệ xương. Ngày nay, trong một số chỉ định, PET CT có thể thay thế hoặc bổ sung xạ hình xương tùy từng bệnh lý và điều kiện thực tế.

Xét nghiệm máu có chẩn đoán được không?

Hiện nay không có xét nghiệm máu nào khẳng định bướu xương, một số xét nghiệm chỉ hỗ trợ: công thức máu, CRP, tốc độ lắng máu… Các kết quả này cần được diễn giải cùng với lâm sàng và hình ảnh học.

Sinh thiết bướu xương?

Sinh thiết là lấy một phần rất nhỏ của khối u để bác sĩ giải phẫu bệnh quan sát dưới kính hiển vi. Đây là tiêu chuẩn vàng để xác định bản chất tổn thương trong nhiều trường hợp.

Sinh thiết có làm ung thư lan rộng?

Đây là câu hỏi rất nhiều người bệnh lo lắng.

Nếu thực hiện đúng kỹ thuật tại trung tâm chuyên sâu nguy cơ rất thấp. Ngược lại, nếu sinh thiết không đúng nguyên tắc có thể làm nhiễm tế bào bướu vào mô lành gây khó khăn cho phẫu thuật bảo tồn chi sau này. Do đó, đường sinh thiết phải được lên kế hoạch như một phần của cuộc mổ tương lai.

Vì sao không nên phẫu thuật bướu xương ngay khi chưa có chẩn đoán?

Đây là nguyên tắc rất quan trọng trong điều trị bướu cơ xương, nếu phẫu thuật lấy bướu mà chưa biết bản chất, chưa đánh giá MRI đầy đủ, chưa lập kế hoạch thì có thể phẫu thuật không đủ diện cắt làm vỡ khối bướu, tế bào u mất cơ hội bảo tồn chi, phải phẫu thuật lại với phạm vi lớn hơn. Các trung tâm trên thế giới đều khuyến cáo sinh thiết trước phẫu thuật chính thức và sinh thiết dự kiến bởi bác sĩ điều trị.

Những bệnh dễ nhầm với bướu xương

Không phải mọi tổn thương trên phim đều là bướu, có thể là viêm xương lao xương, áp xe, gãy xương, nhồi máu xương, loạn sản xơ xương nang dưới sụn, bệnh Paget tổn thương do cường cận giáp. Việc phân biệt đòi hỏi chuyên khoa phối hợp nhiều phương tiện chẩn đoán. Nhiều trung tâm hiện nay áp dụng mô hình đa chuyên khoa gồm bác sĩ chấn thương chỉnh hình chuyên về bướu xương, chẩn đoán hình ảnh, giải phẫu bệnh, ung bướu nội khoa, xạ trị và phục hồi chức năng để lựa chọn phương án tối ưu cho từng người bệnh.

Những điều người bệnh không nên làm

– Không tự ý đắp lá, thuốc nam hoặc chích rạch khối bướu.

– Không trì hoãn khám khi đau xương kéo dài hoặc khối bướu lớn nhanh.

– Không yêu cầu phẫu thuật ngay khi chưa có chẩn đoán đầy đủ.

– Không tự ý sinh thiết tại cơ sở không có kinh nghiệm về bướu cơ xương.

– Không bỏ qua các lần tái khám theo hẹn.

Những điểm người bệnh cần nhớ

Chẩn đoán bướu xương cần kết hợp khám lâm sàng, hình ảnh học và giải phẫu bệnh, X-Quang vẫn là xét nghiệm đầu tay quan trọng, MRI thường cần thiết để đánh giá đầy đủ trước sinh thiết hoặc phẫu thuật. Sinh thiết nên được thực hiện theo kế hoạch của đội ngũ sẽ điều trị, nhằm tối ưu hóa khả năng bảo tồn chi và kết quả lâu dài.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Soft Tissue and Bone Tumours, 5th Edition, Volume 3_2020.

Bone Cancer, Version 2. J Natl Compr Canc Netw 2025;23(4): e250017, doi:10.6004/jnccn.2025.0017

Nếu Quý bệnh nhân có nhu cầu được bác sĩ tư vấn, thăm khám hoặc giải đáp các vấn đề liên quan đến bệnh lý Chấn thương Chỉnh hình.

Xin vui lòng liên hệ Phòng khám số 7A hoặc Phòng khám số 3

Trung tâm Chấn thương Chỉnh hình Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ, để được các bác sĩ chuyên khoa trực tiếp thăm khám, tư vấn và hướng dẫn phương pháp điều trị phù hợp.