Đau vai âm ỉ kéo dài, đặc biệt là đau tăng lên về đêm khiến bạn mất ngủ, hoặc không thể giơ tay lên chải đầu, mặc áo… Rất có thể bạn đang gặp phải tình trạng rách gân chóp xoay. Đây là một bệnh lý khớp vai rất phổ biến ở người trung niên và người chơi thể thao.

1. Gân chóp xoay khớp vai là gì?

Khớp vai là khớp có biên độ vận động lớn nhất cơ thể. Để giữ cho khớp vai vừa linh hoạt vừa vững chắc, cơ thể trang bị một nhóm gồm 4 cơ và gân bao quanh khớp vai, gọi là chóp xoay (bao gồm gân cơ trên gai, dưới gai, dưới vai và tròn bé).

Chóp xoay đóng vai trò như một “tay lái” giúp bạn nâng cánh tay, xoay vai và thực hiện các động tác phức tạp như ném bóng, gãi lưng.

• Rách gân chóp xoay xảy ra khi một hoặc nhiều gân trong nhóm này bị rách một phần hoặc đứt hoàn toàn. Có hai nguyên nhân chính:

• Thoái hóa tự nhiên (phổ biến nhất): Do tuổi tác cao, lượng máu nuôi gân giảm dần, gân bị mài mòn theo thời gian (thường gặp ở người trên 40 tuổi).

• Chấn thương cấp tính: Ngã chống tay xuống đất, mang vác vật nặng sai tư thế hoặc cử động giật mạnh khớp vai đột ngột.

Rách gân chóp xoay

2. Nhận biết bệnh và khi nào cần đi khám?

Rách gân chóp xoay thường không tự lành do gân là cấu trúc có rất ít mạch máu nuôi dưỡng.

Triệu chứng điển hình:

• Đau vai âm ỉ: Đau lan từ vùng vai xuống mặt ngoài cánh tay. Đau tăng lên khi bạn giơ tay qua đầu, chải đầu, với tay ra sau lưng lấy ví hoặc với tay lên cao lấy đồ.

• Đau về đêm: Cơn đau thường nhức nhối hơn khi bạn nằm nghiêng đè lên vai đau.

• Yếu cánh tay: Khó nhấc tay lên, cánh tay bị run hoặc yếu khi cố nâng một vật nhẹ (như ấm nước, cuốn sách). Teo dần các cơ quanh vai

• Âm thanh khi vận động: Cảm giác hoặc tiếng kêu “lục cục” bên trong khớp vai khi cử động cánh tay.

LƯU Ý QUAN TRỌNG: Khi nào cần đi khám ngay? Hãy đến gặp bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp hoặc chấn thương chỉnh hình ngay nếu bạn bị đau vai dữ dội sau chấn thương kèm theo mất hoàn toàn khả năng chủ động nâng cánh tay lên (dấu hiệu rách gân cấp tính diện rộng).

3. Khi nào cần phẫu thuật khâu gân chóp xoay?

Không phải cứ rách gân chóp xoay là phải mổ. Tuy nhiên, phẫu thuật nội soi khâu gân chóp xoay sẽ được bác sĩ chỉ định khi:

• Rách gân hoàn toàn, diện rộng gây mất chức năng vận động cánh tay và yếu cơ rõ rệt.

• Đau kéo dài liên tục ảnh hưởng nặng nề đến giấc ngủ và sinh hoạt hàng ngày, không thuyên giảm sau 3 – 6 tháng điều trị nội khoa (thuốc, tập vật lý trị liệu, tiêm giảm đau).

• Người bệnh trẻ tuổi, năng động hoặc làm công việc đòi hỏi phải sử dụng cánh tay nhiều (vận động viên, thợ xây, thợ sơn).

• Rách gân do chấn thương cấp tính (nên phẫu thuật sớm để khâu lại gân trước khi đầu gân bị co rút, thoái hóa mỡ cơ).

Phẫu thuật khâu gân chóp xoay

4. Khi nào không mổ (Điều trị bảo tồn)?

Bác sĩ sẽ ưu tiên điều trị không phẫu thuật (uống thuốc giảm đau kháng viêm, tập vật lý trị liệu phục hồi cơ vai, tiêm corticoid hoặc huyết tương giàu tiểu cầu PRP vào khớp vai) trong các trường hợp:

• Rách bán phần (rách một phần nông), gân còn vững, lực cơ vai tốt.

• Bệnh nhân lớn tuổi, nhu cầu vận động vai thấp, mục tiêu điều trị chủ yếu là giảm đau để sinh hoạt nhẹ nhàng.

• Rách gân mạn tính quá rộng, cơ đã bị thoái hóa mỡ hoàn toàn (trường hợp này khâu lại gân sẽ không liền, bác sĩ sẽ cân nhắc các phương pháp khác như chuyển gân hoặc thay khớp vai đảo ngược).

5. Quá trình tập phục hồi chức năng sau mổ

Sau mổ khâu gân chóp xoay, gân cần khoảng 6 – 8 tuần để bám dính chắc chắn trở lại vào xương. Vì vậy, tập luyện phải tuân thủ nghiêm ngặt để tránh làm đứt lại gân mới khâu. Các bài tập vận động thụ động khớp vai (có thể tự tập bằng tay kia) hoặc bài tập con lắc vai sẽ được tiến hành sớm sau mổ ngay khi bệnh nhân giảm đau. Trong 4 tuần đầu cần tránh vận động chủ động khớp vai để bảo tồn mối khâu và neo chỉ bám chắc vào xương.

6. Chăm sóc tại nhà và trở lại sinh hoạt

Lưu ý khi chăm sóc tại nhà:

• Tư thế ngủ dễ chịu: Trong những tuần đầu sau mổ, việc nằm phẳng trên giường thường gây đau nhức vai rất nhiều. Bạn nên ngủ ở tư thế nửa nằm nửa ngồi (prop-up) bằng cách chêm nhiều gối mềm sau lưng, hoặc ngủ trên ghế tựa có thể ngả lưng (ghế lười). Đặt một chiếc gối nhỏ dưới khuỷu tay bên mổ để nâng đỡ vai.

• Đeo đai treo tay đúng hướng dẫn: Đai treo vai giúp giữ khớp vai ở tư thế thư giãn nhất, giảm áp lực lên mối khâu gân.

• Chườm lạnh vai: Chườm đá vùng vai mổ 15 – 20 phút mỗi lần, vài lần trong ngày để kiểm soát sưng đau.

• Trở lại công việc: Bạn có thể làm việc văn phòng bằng tay lành sau 1-2 tuần, nhưng cần tiếp tục mang đai cho tay mổ trong lúc hoạt động. Với công việc lao động chân tay cần ít nhất 3 – 4 tháng.

7. Chế độ dinh dưỡng hồi phục gân chóp xoay

Gân chóp xoay được cấu tạo chủ yếu từ sợi collagen. Việc bổ sung dinh dưỡng đúng cách giúp thúc đẩy quá trình gắn kết gân vào xương:

• Thực phẩm giàu Vitamin C: Như ổi, bông cải xanh, ớt chuông, cam quýt. Vitamin C là chất xúc tác bắt buộc để cơ thể sản sinh collagen làm lành gân.

• Chất đạm chất lượng cao: Thịt bò, cá, ức gà, trứng giúp tái tạo mô mềm và phục hồi các nhóm cơ vai bị teo nhỏ do hạn chế vận động trước đó.

• Thực phẩm giàu đồng, kẽm và mangan: Các vi chất này có nhiều trong hải sản có vỏ, các loại hạt (hạnh nhân, óc chó) hỗ trợ hình thành liên kết chéo vững chắc cho sợi gân mới.

• Nói KHÔNG với thuốc lá: Tuyệt đối không hút thuốc lá, hạn chế uống rượu bia vì nicotin và cồn làm co hẹp mạch máu, cản trở máu lưu thông đến nuôi dưỡng mối khâu gân vai, làm tăng tỷ lệ thất bại của ca mổ.

• Hãy kiên trì chăm sóc khớp vai của mình. Sự cẩn thận trong giai đoạn đầu sẽ mang lại sự tự do vận động tuyệt vời cho bạn về sau!

Tài liệu tham khảo:

1. https://www.orthoinfo.org/treatment/shoulder-arthroscopy/

https://www.orthoinfo.org/treatment/rotator-cuff-tears-surgical-treatment-options/

Nếu Quý người bệnh có nhu cầu được bác sĩ tư vấn, thăm khám hoặc giải đáp các vấn đề liên quan đến bệnh lý Chấn thương Chỉnh hình, vui lòng liên hệ Phòng khám số 7A hoặc Phòng khám số 3 – Trung tâm Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ để được các bác sĩ chuyên khoa trực tiếp thăm khám, tư vấn và hướng dẫn phương pháp điều trị phù hợp.